Eisch Duitschen grond!
Geschreven door Daan Sikkens

Het is zaterdag 17 november 1945. Al lopend door Amsterdam ben je op weg naar de bioscoop. Je bent een man van 43 jaar met een gezin van 3 kinderen. De kost wordt door jou verdiend door het werk in het bankwezen en je bent ongeschonden de oorlog doorgekomen. Naasten van jou hadden minder geluk. Zij zijn gedeporteerd naar Oost Europa. Iedere dag kijk je in de brievenbus, in de hoop een brief van ze te hebben gekregen. Tot nu toe heb je geen een poststuk van ze ontvangen. Het baart je zorgen.

Zwervend langs de grachten ben je in gedachten verzonken. Hoe nu verder met Nederland? Het land ligt in puin, er is veel schaarste en hoe moet de wederopbouw betaald worden? De rotmoffen hebben immers het hele land leeggeroofd. Door de gedachten die door het hoofd spoken is het je niet opgevallen dat je al bij de bioscoop bent. Je kijkt wat er vandaag draait. ‘’Niet veel soeps,, zoveel voor de afleiding die ik zoek.’’ Om toch wat bewegende beelden te bekijken besluit je een kaartje voor het Neerlands nieuws te kopen. Dit is het alom bekende Polygoonjournaal. Je schuifelt de donkere bioscoopzaal binnen en neemt plaats op de tweede rij, stoel 5. De beelden flitsen aan je voorbij. De gedachten zijn ergens anders, totdat je ineens de stem hoort van de oud minister van financiën: Johannes van den Broek. ‘’Het vraagstuk over op welke wijze Nederland schadevergoeding ontvangt van de Duitsers voor de aangerichte verwoestingen en voor de diefstal op grote schaal, dient te ontvangen, is nog geenszins opgelost.’’ Je wordt losgerukt uit de gedachtestroom en luistert aandachtig.

De vraag waar het Nederland om gaat is: geen schadevergoeding, of schadevergoeding op de enig mogelijk overblijvende vorm. Namelijk in den vorm van land.

oud-minister van Financiën, Johannes van den Broek

66 kilometer verderop in het hart van de Nederlandse natie, Den Haag, worden snode plannen gesmeed. Al vanaf 19 juni wordt er hevig nagedacht over en gewerkt aan de gebiedsuitbreiding. Het ‘Haagsch Comité tot onderzoek van het vraagstuk der gebiedsuitbreiding’ is één van de vele commissies die opgericht worden om de wens van gebiedsuitbreiding te vertolken. Aan het hoofd van deze commissie staat de oud-minister van Financiën Johannes van den Broek. Hij is al sinds halverwege de tweede wereldoorlog voorstander van het idee om grond te annexeren van de bezetter. Hij vindt namelijk dat Duitsland niet de oorlogsschade op andere wijze kan vergoeden, dan land. ‘’Geld hebben ze immers niet.’’ Ook stonden de Geallieerden geen claims toe die bestonden uit geld.

Het Haagsch comité met pro annexionisten wordt niet gesteund door het kabinet met als gevolg dat zij met steunleden en giften de campagne op gang moeten brengen. Zij vinden dat zij de taak hebben om de burger te informeren over en klaar te maken voor de naderende annexatie van Duits grondgebied. Hiervoor zetten zij een aparte werkgroep op met als taak de plannen naar de burger te communiceren. Dit mondt uit in pamfletten en manifesten met als hoofdthema ‘’Eisch Duitschen Grond.’’ Ook voeren zij onderzoek uit onder burgers om erachter te komen wat zij denken van de annexatieplannen, die ook wel grenscorrectie worden genoemd, om negatieve associaties te voorkomen.

Het is 1e kerstdag 1945. Je zit met de familie aan tafel in jouw huis in Amsterdam. Sommige familieleden zijn er helaas niet bij. Zij hebben de oorlog niet overleefd…Je bent met jouw oom in gesprek geraakt. Hij is een rijkere broer uit de Twentse Achterhoek. ‘’Ik weet niet hoe het later met mijn zoon moet gaan. Er is zo weinig landbouwgrond beschikbaar. Hoe moet hij voor zichzelf beginnen? Misschien moet hij naar Canada verhuizen, daar hebben ze immers wel genoeg grond.’’ Jij antwoordt dat het misschien goed is dat Nederland land van Duitsland annexeert. ‘’Zo hebben we toch nog genoeg grond voor onze boeren.’’ Jouw oom kijkt je bedenkelijk aan. ‘’Daar wonen ook mensen. Moeten die soms verdreven worden? Dan zijn we net zo slecht als de Polen die de Duitsers uit hun huizen verdrijven.’’

Deze vraag leidt ook tot conflict in het ‘Haagsch Comité tot onderzoek van het vraagstuk der gebiedsuitbreiding’. Hoe moet je omgaan met Duitsers die in het gebied van de Nederlandse grens tot aan Hamburg wonen? Hardliners willen verdrijving van de Duitsers, terwijl de gematigde enkel het gebied willen toevoegen aan Nederland en de Duitsers willen ''heropvoeden.''

Ondertussen gaat het gesprek in jouw huis door. Jijzelf bent Liberaal en stemt dan ook op de Liberale Partij. Jouw oom stemt trouw op de Katholieke Volkspartij, maar is toch tegen annexatie van Duits grondgebied. ‘’Speelt een medisch argument dan ook niet mee? Duitsland heeft immers veel plekken die de natuurlijke genezing van Reuma bevordert.’’ Jij weet dit omdat een kennis van jouw arts is en een brief heeft geschreven aan het comité.

archief van het NIOD, dossier-Annexatie 249-0036A, archiefstuk a4

Rheuma is in ons land een ernstige volksziekte geworden, aan welker bestrijding met alle macht moet worden gewerkt. Wat ons daarbij ontbreekt, is een badplaats met natuurlijke geneeskrachtige bronnen. Duitschland bezit er verscheidene en een daarvan ligt zeer dicht bij onze grens, n.l. Aken. De warme zwavel- en zoutbronnen in deze stad zouden voor een groot aantal onzer chronische rheumatieklijders van zeer veel nut kunnen zijn vooral, indien ze op Nederlandsch grondgebied zouden liggen en wij dus ten behoeve van onze patiënten er de vrije beschikking over zouden hebben.

- Prof. Dr. J.G. Sleeswijk, arts

‘’Dit soort argumenten moeten de geallieerden overtuigen? Dat gaat nooit lukken’’ oppert jouw oom. Hij heeft gelijk. In de periode 1945 tot 1949 dienen de Nederlanders verschillende voorstellen in. Waarvan de laatste een voorstel was van 4980 vierkante kilometer. Een fractie van het originele voorstel. Namelijk een ''grenscorrectie'' tot aan Hamburg. De geallieerden voorzien de koude oorlog en willen daarom een Duitsland dat weerbaar is tegen de nieuwe de vijand en hun voormalig bondgenoot: de Sovjets. In dit plaatje past annexatie van Duits grondgebied door Nederland niet. Daarnaast is er in Nederland ook niet genoeg animo voor een annexatie. Wat er in Nederlands-Indië gebeurt vinden mensen veel belangrijker dan landjepik spelen met de Duitsers. Het Haagsch comité laat onderzoek uitvoeren door het Centraal Bureau voor de Statistiek over de mening van de Nederlandse burger. Hieruit blijkt dat maar 44,5% voor annexatie van Duits grondgebied is. Het initiatief begint te stranden.

archief van het NIOD, dossier-Annexatie 249-0036A, archiefstuk a2

Eindelijk is het zover. Na 4 jaar onderhandelen is de dag gekomen. Nederland wordt groter! Op een conferentie met de geallieerden die 23 april 1949 plaatsvond, wordt Nederland 69 vierkante kilometer aan grond toegewezen. Een peulenschil vergeleken met de oorspronkelijke plannen van het comité en de Nederlandse regering . Dezelfde dag om 12 uur ’s middags bezetten de Nederlandse strijdkrachten de dorpjes Tüddern, Elten en omringende gebieden.

De eerste voorstellen Uiteindelijk verkregen gebied

Via een radioboodschap hoor je het nieuws die avond nog in jouw woonkamer. Je besluit bij je buurman aan te gaan en een praatje met hem te maken over de recentelijke gebeurtenis. Je vindt het een schande dat een land dat zoveel geleden heeft tijdens de Tweede Wereldoorlog zo weinig land krijgt. ‘’Waar maak jij je druk om?’’ antwoordt de buurman. ‘’Wat er in Nederlands-Indië gebeurt is zorgelijker. Immers, Indië verloren is rampspoed geboren.’’

Na de grenswijzing in 1949 wordt er door de Nederlanders en Duitsland vurig onderhandeld over een mogelijke teruggave van Tüddern en Elten. Uiteindelijk wordt besloten dat de Duitsers 280 miljoen Rijksmarken als Wiedergutmachung betalen, in ruil voor de twee dorpjes en de omliggende gebieden. Op 1 augustus 1963 worden de gebiedjes weer teruggegeven aan de Duitsers zonder al te veel poespas.

In de nacht van 31 juli naar 1 augustus parkeren slimme handelaren vrachtwagens vol met boter en koffie in het dorpje Elten, waardoor op de ochtend van 1 augustus deze goederen belastingvrij in Duitsland aangekomen zijn. Hiermee eindigt jouw grootse droom van annexatie van Duits grondgebied in een slimme truc voor een stel handelaren die geen importbelasting wilden betalen.

Het beeld en fotomateriaal dat gebruikt is in dit verhaal, verkeert in het publieke domein en is vrij beschikbaar. Alle bronnen die gebruikt zijn, hebben toestemming gegeven voor het gebruik van dit materiaal door correspondentie of in de gebruikersvoorwaarden van hun platform.

Bronvermelding op chronologische volgorde:

1: Nationaal archief, fotograaf onbekend, collectie Anefo
2: Beeld en Geluid, Gebiedsuitbreiding ons recht en onze redding
3: Nationaal archief, Joop van Bilsen/Anefo, collectie Anefo
4: Nationaal Instituut Oorlog Documentatie [NIOD], Dossier 249-0036A -Annexatie a3
5: Nationaal Instituut Oorlog Documentatie [NIOD], Dossier 249-0036A -Annexatie a2
6: Nationaal Instituut Oorlog Documentatie [NIOD], Dossier 249-0036A -Annexatie a4
7: Wikicommons, Bakker Schut-plan
8: Nationaal Archief, fotograaf Joop van Bilsen / Anefo, fotocollectie Anefo
9: Nationaal Archief, fotograaf Ben Merk / Anefo, fotocollectie Anefo

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *